Met de tegenwoordige tijd zeg je wat er nu gebeurt. Je zegt er ook mee wat je vaak doet: Ik werk in Utrecht. Het werkwoord krijgt een andere vorm bij elk onderwerp. Dat heet vervoegen. Het onderwerp is wie of wat iets doet: ik, jij, de winkel.
Begin bij de stam
Je begint altijd bij de stam. Dat is het werkwoord zonder -en. Werken wordt werk. Drinken wordt drink. Soms verandert de spelling van de stam een beetje. Dat lees je verderop.
Drie vormen
| Onderwerp | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| ik | stam | ik werk |
| jij, u, hij, zij, het | stam + t | hij werkt |
| wij, jullie, zij (meervoud) | hele werkwoord | wij werken |
Een onderwerp als de winkel of mijn zus is één persoon of ding. Dat gaat net als hij of zij: de winkel sluit. De kinderen zijn meer personen. Dat gaat net als zij (meervoud): de kinderen spelen.
Jij en u in een vraag
Bij jij krijgt het werkwoord een t: jij werkt. Staat jij na het werkwoord? Dan valt de t weg. Dat gebeurt in een vraag. Het gebeurt ook als de zin begint met een tijd of plaats. Bij je gaat het net zo: werk je morgen? Bij u blijft de t altijd staan.
Jij na het werkwoord: geen t
- Werk jij vandaag?
- Lees jij de krant?
- Morgen kom jij.
U: de t blijft
- Werkt u vandaag?
- Leest u de krant?
- Morgen komt u.
De spelling van de stam
De stam klinkt hetzelfde als in het hele werkwoord. Daarom schrijf je hem soms anders. Dit zijn de regels.
| Regel | Werkwoord | Stam | Met t |
|---|---|---|---|
| Lange klank: schrijf de klinker dubbel | halen, lopen, wonen | haal, loop, woon | haalt, loopt, woont |
| Dubbele medeklinker: schrijf er één | tellen, pakken, missen | tel, pak, mis | telt, pakt, mist |
| v aan het eind wordt f | leven, schrijven | leef, schrijf | leeft, schrijft |
| z aan het eind wordt s | lezen, reizen | lees, reis | leest, reist |
Eindigt de stam al op een t? Dan komt er geen tweede t bij. Zitten wordt hij zit. Eten wordt hij eet. Kosten wordt het kost.
Een opdracht geven
Wil je dat iemand iets doet? Dan gebruik je alleen de stam: Kom binnen! Wacht even. Beleefd zeg je: Komt u binnen. Dit heet de gebiedende wijs. Je ziet hem vaak op borden en in instructies.