Grammatica · B2

Werkwoordsvolgorde: dat hij had willen komen.

Staan er twee werkwoorden achteraan in een bijzin? Dan zijn beide volgordes goed: dat hij heeft gebeld of dat hij gebeld heeft. Bij drie werkwoorden komt de persoonsvorm eerst: dat hij had willen komen. Na willen, kunnen, moeten of laten blijft het laatste werkwoord heel: komen, niet gekomen.

7 minuten lezenNaar de 20 vragen

In een bijzin staat het werkwoord achteraan: omdat ik moe ben. Soms staan daar meer werkwoorden bij elkaar. Twee, drie of zelfs vier. Samen heten ze de werkwoordelijke eindgroep. Op deze pagina leer je in welke volgorde die werkwoorden staan.

Eerst twee woorden uitgelegd

De persoonsvorm is het werkwoord dat bij het onderwerp hoort. Hij laat ook de tijd zien: heeft, had, zal, wil.
Het hele werkwoord is de vorm uit het woordenboek: komen, doen, maken.
Het voltooid deelwoord is de vorm na hebben of zijn: gekomen, gedaan, gemaakt.

Twee werkwoorden: allebei goed

Bij twee werkwoorden mag je kiezen. Zet je de persoonsvorm eerst? Dat heet de rode volgorde. Zet je het andere werkwoord eerst? Dat heet de groene volgorde. Beide zijn goed Nederlands, op papier en in een gesprek.

Rode volgorde: persoonsvorm eerst

omdat hij het boek heeft gelezen
hoewel ik het was vergeten
dat ik morgen wil komen

Groene volgorde: persoonsvorm achteraan

omdat hij het boek gelezen heeft
hoewel ik het vergeten was
dat ik morgen komen wil

Drie werkwoorden: de persoonsvorm eerst

Bij drie werkwoorden ligt de volgorde vast. Vaak zit er een modaal werkwoord in: willen, kunnen, moeten of mogen. Dan komt de persoonsvorm eerst. Daarna komt het modale werkwoord. Het hoofdwerkwoord staat helemaal achteraan.

Werkwoorden	Volgorde in de bijzin
had + moeten + doen	dat hij het had moeten doen
heeft + willen + komen	dat zij heeft willen komen
zou + kunnen + helpen	dat hij ons zou kunnen helpen
heb + laten + liggen	omdat ik mijn jas heb laten liggen
is + blijven + staan	omdat de bus is blijven staan

Laten, durven, blijven, gaan, horen en zien werken op dezelfde manier. Ze staan in het midden. Het werkwoord dat erbij hoort, staat achteraan.

Vier werkwoorden: de lijdende vorm

Vier werkwoorden zie je vaak in de lijdende vorm. Dat is een zin met worden, waarin niet staat wie iets doet: het formulier wordt ingevuld. Het midden van de groep ligt vast: had moeten worden. Het voltooid deelwoord mag vooraan of achteraan.

Deelwoord vooraan	Deelwoord achteraan
dat het formulier ingevuld had moeten worden	dat het formulier had moeten worden ingevuld
dat het ongeluk voorkomen had kunnen worden	dat het ongeluk had kunnen worden voorkomen
dat de fabriek gesloopt zal worden	dat de fabriek zal worden gesloopt

Alles staat vóór de werkwoorden

Een bijzin begint met een woord als dat, omdat of hoewel. Hij eindigt met de werkwoorden. Alles wat bij de bijzin hoort, staat daartussen. Na de werkwoorden komt niets meer.

Goed

dat ik gisteren een brief heb geschreven
omdat hij naar huis wilde gaan

Fout

dat ik heb geschreven een brief gisteren
omdat hij wilde gaan naar huis

Oefen: de volgorde van werkwoorden

20 bijzinnen met twee, drie of vier werkwoorden achteraan. Zet ze in de goede volgorde. Let op: soms ligt er een vorm tussen die niet past. Na elk antwoord zie je meteen waarom.

Zet de werkwoorden in de goede volgorde.

1.
omdat zij de e-mail nog niet ___ heeft · beantwoord
2.
dat hij de vergadering ___ willen · bijwonen · bijgewoond · had
3.
dat het formulier eerder ___ invullen · moeten · ingevuld · had · worden
4.
omdat ik mijn jas in de auto ___ laten · heb · liggen
5.
hoewel we de uitslag al ___ hadden · gehoord
6.
dat de rekening vorige maand ___ had · moeten · betalen · betaald · worden
7.
omdat zij haar woorden zorgvuldig ___ kiezen · willen · heeft
8.
dat ik dat gisteren echt niet ___ weten · had · geweten · kunnen
9.
omdat de kinderen de hele ochtend ___ gespeeld · hebben
10.
dat de oude fabriek binnenkort ___ worden · gesloopt · zal
11.
omdat hij ons het verhaal nooit ___ vertellen · heeft · durven
12.
dat het ongeluk ___ had · kunnen · voorkomen · worden
13.
omdat de tuin al weken niet ___ onderhouden · is
14.
dat zij die opmerking beter niet ___ maken · had · kunnen · gemaakt
15.
dat ik de presentatie zonder hulp ___ geven · moeten · heb · gegeven
16.
omdat de afspraak op tijd ___ bevestigen · worden · had · bevestigd · moeten
17.
hoewel hij zijn sleutels weer ___ is · vergeten
18.
dat we de buren vanavond ___ hebben · uitnodigen · willen
19.
omdat het dak vorig jaar al ___ worden · had · moeten · gerepareerd · repareren
20.
dat zij de waarheid eindelijk ___ wilde · vertellen

De antwoorden en de uitleg zie je als je de vragen maakt.

Vragen over de werkwoordsvolgorde

Wat is de rode en de groene volgorde?

Dat zijn de twee volgordes bij twee werkwoorden achteraan. Rood: de persoonsvorm eerst, dat hij heeft gelezen. Groen: de persoonsvorm achteraan, dat hij gelezen heeft. Allebei zijn goed.

Is het "had moeten doen" of "had moeten gedaan"?

Had moeten doen. Na een modaal werkwoord als moeten blijft het laatste werkwoord heel. Een deelwoord is hier fout.

Waarom zeg je "heeft willen komen" en niet "heeft gewild komen"?

Staat er nog een werkwoord achter willen, kunnen of moeten? Dan blijven die modale werkwoorden heel. Je zegt dus: hij heeft willen komen. Zonder ander werkwoord zeg je wel: hij heeft het gewild.

Wat is de volgorde bij vier werkwoorden?

Het midden ligt vast: had moeten worden. Het voltooid deelwoord staat vooraan of achteraan. Dus: dat het gedaan had moeten worden, of: dat het had moeten worden gedaan.

Inburgerings
cursus.nl

Meer oefenen met Inburgeringscursus.nl

Deze uitleg en vragen zijn van de makers van Inburgeringscursus.nl, een online cursus voor het inburgeringsexamen. Wil je meer oefenen dan hier kan? Dan is de cursus de volgende stap.

Per regel honderden oefenvragen, in rondes.
Je ziet welke regels je nog lastig vindt.
Ook alle oefenexamens, met feedback op schrijven en spreken.

De cursus is betaald. De grammatica op deze site blijft gratis.

Bekijk de cursus

Inburgeringsexamen.nl is de gratis gids van Inburgeringscursus.nl.